حزب‌الله تأیید کرده است که با سفیر ترکیه در بیروت دیدارهایی داشته و رهبران این گروه نیز آمادگی خود را برای تعامل با حاکمان جدید سوریه اعلام کرده‌اند.

اوزکیزیلجیک می‌گوید: «آنچه دولت ترکیه تلاش می‌کند انجام دهد، میانجیگری میان الشرع و حزب‌الله نیست؛ بلکه در وهله نخست می‌خواهد اطمینان حاصل کند که حزب‌الله در برابر دولت سوریه نقشی خصمانه و منفی ایفا نخواهد کرد.»

او افزود که اظهارات اخیر نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله، درباره آمادگی برای دیدار با رهبران جدید سوریه، در آنکارا مورد استقبال قرار گرفته است.

برای ترکیه، جلوگیری از رویارویی حزب‌الله و سوریه همچنین با مناقشه‌ای بسیار گسترده‌تر با اسرائیل ارتباط دارد.

اسرائیل هشدار داده است که اجازه نخواهد داد ترکیه در مرزهایش جای پای خود را محکم کند. مقام‌های اسرائیلی همچنین آنکارا را «ایران جدید» نامیده و ترکیه را به تلاش برای گسترش نفوذ خود در سوریه متهم کرده‌اند.

در ماه اوت، اسرائیل به پایگاهی در شمال سوریه حمله کرد که مدعی بود نیروهای ترکیه از آن استفاده می‌کردند؛ ادعایی که آنکارا رد کرد. پیش از این نیز اسرائیل مواضع مرتبط با حضور ترکیه در سوریه را هدف حملات هوایی قرار داده بود.

اردوغان نیز هشدار داده است که حملات اسرائیل به سوریه و لبنان در حال تبدیل شدن به تهدیدی علیه ترکیه است. او گفته است امنیت ترکیه از استان هاتای، جنوبی‌ترین استان این کشور، آغاز نمی‌شود؛ بلکه باید آن را از حلب، دمشق و بیروت در نظر گرفت.

اردوغان در ماه ژوئن هشدار داد: «ما اجازه نخواهیم داد در کشورهای برادرمان وضعیتی تحمیل شود و در برابر هیچ حمله‌ای که آنها را هدف قرار دهد، چشم خود را نخواهیم بست.»

با این حال، واکنش آنکارا به اسرائیل الزاماً به معنای تقویت گروه‌های مسلحی نیست که با اسرائیل مقابله می‌کنند. اوزکیزیلجیک معتقد است ترکیه حضور مستمر گروه‌های نیابتی را عاملی می‌داند که می‌تواند برای اسرائیل بهانه‌ای جهت انجام اقدامات نظامی علیه کشورهای همسایه فراهم کند.

او گفت: «ترکیه معتقد است بازیگران مسلح غیردولتی بهانه‌های بسیار مؤثری برای اسرائیل هستند تا به کشورهای همسایه حمله یا در آنها مداخله کند.»

از نگاه آنکارا، حضور حزب‌الله در لبنان نیز بخشی از همین مشکل است.

ترکیه با نقش حزب‌الله در سیاست لبنان مخالف است و از حضور نظامی این گروه حمایت نمی‌کند. در عین حال، آنکارا خواهان خروج اسرائیل از جنوب لبنان و جنوب سوریه است و تقویت دولت‌های مرکزی را راهی برای تحقق این هدف می‌داند.

اوزکیزیلجیک می‌گوید: «از دیدگاه ترکیه، حضور حزب‌الله مشکل‌ساز است. ترکیه می‌خواهد دولت‌ها و ساختارهای حکمرانی مرکزی را تقویت کند.»

همین موضع می‌تواند توضیح دهد که چرا آنکارا هم‌زمان با حفظ ارتباط با حزب‌الله، با واشنگتن، دمشق و بیروت درباره طرحی احتمالی برای خلع سلاح این گروه همکاری می‌کند.

اوزکیزیلجیک می‌گوید ترکیه با سوریه، لبنان، ایالات متحده، عربستان سعودی و دیگر متحدان عرب حوزه خلیج فارس و همچنین بازیگران سیاسی لبنان همکاری می‌کند تا ساختار سیاسی لبنان را بازتنظیم کرده و زمینه خلع سلاح حزب‌الله را فراهم کند.

فرمول پیشنهادی بر این اساس است که حزب‌الله سلاح‌های خود را کنار بگذارد و مسیرهای انتقال تجهیزات از ایران به این گروه قطع شود؛ در مقابل، اسرائیل از جنوب لبنان عقب‌نشینی کند. با این حال، امکان تحقق چنین توافقی همچنان نامشخص است.

اوزکیزیلجیک می‌گوید: «با دولت کنونی اسرائیل، این کار بسیار دشوار است»، هرچند شرایط ممکن است پس از انتخابات اسرائیل در پایان ماه اکتبر تغییر کند.

مقام‌های ارشد اسرائیلی بارها اعلام کرده‌اند که نیروهای این کشور در خاک لبنان و سوریه باقی خواهند ماند.

آیا ترکیه انتقال پول به حزب‌الله را تسهیل می‌کند؟

مسأله حمایت ایران از حزب‌الله نیز پس از سقوط اسد اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

لبنان پس از هشدارهایی مبنی بر اینکه انتقال محموله‌های پول برای حزب‌الله از طریق فرودگاه بیروت می‌تواند این فرودگاه را در معرض حمله اسرائیل قرار دهد، تمامی پروازها از ایران را ممنوع کرد.

پس از آن، افرادی در فرودگاه بیروت هنگام تلاش برای انتقال میلیون‌ها دلار پول نقد به لبنان بازداشت شدند که دست‌کم یکی از آنها از استانبول سفر کرده بود.

پس از آن گزارش‌هایی منتشر شد که مدعی بودند ترکیه در شرایطی که توانایی ایران برای انتقال پول و سلاح به حزب‌الله کاهش یافته، انتقال پول و تسلیحات به این گروه را تسهیل می‌کند.

با این حال، این ادعاها به‌صورت مستقل تأیید نشده‌اند.

اوزکیزیلجیک می‌گوید بخشی از انتقال‌های گزارش‌شده ممکن است مربوط به افرادی در طیف سیاسی اسلام‌گرای ترکیه بوده باشد که با ایران، حزب‌الله و دیگر اعضای آنچه «محور مقاومت» خوانده می‌شود، همدلی دارند.

با این حال، او تأکید کرد که چنین فعالیت‌هایی نشان‌دهنده سیاست دولت ترکیه نیست.

او گفت: «این سیاست دولت ترکیه نیست که به حزب‌الله کمک کند یا تسهیل‌کننده کمک‌رسانی به این گروه باشد.»

به گفته اوزکیزیلجیک، دولت ترکیه همچنین اقداماتی را ــ از جمله در هماهنگی با واشنگتن ــ برای جلوگیری از حمایت مالی افراد نزدیک به ایران و حزب‌الله از این گروه انجام داده است.

آیا سوریه وارد لبنان خواهد شد؟

این تمایز برای درک رویکرد کنونی آنکارا اهمیت دارد. ترکیه ممکن است کانال‌های ارتباطی خود با حزب‌الله را باز کند، اما هدف آن الزاماً حفظ این گروه به‌عنوان یک بازیگر مسلح قدرتمند نیست.

به نظر می‌رسد آنکارا در پی آن است که نقش حزب‌الله در سوریه را مهار کند، احتمال گسترش رویارویی منطقه‌ای را کاهش دهد و شرایطی ایجاد کند که لبنان و سوریه بتوانند کنترل بیشتری بر قلمرو خود به دست آورند.

همین مسئله توضیح می‌دهد که چرا ممکن است اردوغان برخلاف برخی گزارش‌ها نیازی به اعمال فشار شدید بر سوریه نداشته باشد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که رئیس‌جمهور ترکیه در برابر فشار آمریکا بر دمشق برای ورود نظامی به جنگ علیه حزب‌الله در لبنان مقاومت کرده است. با این حال، اوزکیزیلجیک معتقد است آنکارا لزوماً نیازی ندارد سوریه را «مهار» کند، زیرا دولت جدید سوریه اساساً علاقه‌ای به اعزام نیرو به کشور همسایه خود ندارد.

او می‌گوید: «فکر نمی‌کنم اردوغان مجبور باشد سوریه را مهار کند، زیرا دولت سوریه واقعاً هیچ علاقه‌ای به مداخله در لبنان ندارد.»

با این حال، رویارویی مستقیم میان نیروهای سوری و حزب‌الله می‌تواند هر دو کشور سوریه و لبنان را تضعیف کند و فرصتی برای اسرائیل فراهم آورد تا از شکاف‌های میان این دو کشور بهره‌برداری کند.

برای ترکیه، چنین وضعیتی می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر منطقه و نزدیک‌تر شدن فعالیت نظامی اسرائیل به حوزه نفوذ آنکارا منجر شود.

آیا ترکیه و اسرائیل وارد جنگ خواهند شد؟

با این حال، خطر فوری‌تر برای آنکارا ممکن است از افزایش اصطکاک مستقیم میان ترکیه و اسرائیل ناشی شود.

هر دو طرف دلایلی برای اجتناب از رویارویی نظامی مستقیم دارند، اما رقابت آنها بر سر سوریه نقاط اصطکاک تازه‌ای ایجاد کرده است. ترکیه می‌خواهد نفوذ خود را بر نظم پس از اسد حفظ کند، در حالی که اسرائیل صراحتاً اعلام کرده علیه آنچه زیرساخت نظامی تهدیدکننده در نزدیکی مرزهایش می‌داند، اقدام خواهد کرد.

اوزکیزیلجیک معتقد است برخورد مستقیم همچنان بعید است.

او می‌گوید: «ژئوپلیتیک نشان می‌دهد که رویارویی مستقیم بعید است، اما نتانیاهو غیرقابل پیش‌بینی است» و استدلال می‌کند که نخست‌وزیر اسرائیل ممکن است به دلایل انتخاباتی دست به «اقدامی دیوانه‌وار» بزند.

در شرایط کنونی، تماس‌های ترکیه با حزب‌الله بیش از آنکه نشانه شکل‌گیری یک اتحاد جدید باشد، تلاشی برای مدیریت توازن منطقه‌ای پیچیده و رو به تغییر به نظر می‌رسد.

آنکارا حزب‌الله را یک شریک قابل اعتماد نمی‌داند و ظاهراً نیز علاقه‌ای به تقویت نظامی این گروه ندارد. با این حال، حزب‌الله همچنان یکی از بازیگران مهم لبنان است و ترکیه منافع خود را در حفظ کانال‌های ارتباطی با این گروه می‌بیند؛ به‌ویژه در شرایطی که آنکارا تلاش می‌کند از رویارویی میان حزب‌الله و سوریه جلوگیری کند، زمینه خروج اسرائیل از مناطق اشغالی را فراهم آورد و جایگاه دولت‌های لبنان و سوریه را تقویت کند.