شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵
هفت مهر ؛ حامد جوادی – در روزهای اخیر یکی از داغترین و نگرانکنندهترین پرسشها در فضای رسانهای و اقتصادی کشور مطرح شده:
«اگر تحریمها شدیدتر شود یا تنگه هرمز بسته شود، آیا ایران مجبور میشود چاههای نفت خود را ببندد؟»
این سؤال بهظاهر ساده، بار روانی بزرگی دارد؛ چون نفت برای اقتصاد ایران مثل خون در رگهای یک بدن است. اما پاسخ روشن و قطعی است:
نه. حتی در بدترین سناریوها، چاههای نفت ایران بسته نمیشوند.
چرا؟
چون مصرف داخلی ایران آنقدر بالاست که حتی اگر صادرات صفر شود، باز هم تولید نفت باید ادامه پیدا کند تا نیاز داخل تأمین شود. در ادامه با تکیه بر آمار رسمی و تحلیل فنی، نشان میدهیم که چرا ایران حتی در شرایط محاصره کامل هم مجبور به بستن چاهها نمیشود.
مصرف داخلی بنزین؛ خط قرمز اصلی تولید نفت
میانگین مصرف روزانه بنزین در ۱۱ ماه اول سال ۱۴۰۴ حدود ۱۳۱ میلیون لیتر بوده و در روزهای پیک به ۱۴۴ میلیون لیتر هم رسیده است. پالایشگاههای ایران از هر بشکه نفت خام بهطور متوسط ۴۲ درصد بنزین تولید میکنند؛ یعنی هر بشکه حدود ۶۶ لیتر بنزین میدهد.
یک حساب ساده:
۱۳۱ میلیون لیتر ÷ ۶۶ لیتر = حدود ۲ میلیون بشکه نفت در روز
این فقط برای بنزین است؛ هنوز گازوئیل، سوخت جت، نفت کوره و خوراک پتروشیمیها را حساب نکردهایم.
مصرف گازوئیل؛ دومین خط قرمز حیاتی
مصرف روزانه گازوئیل در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۲۰ میلیون لیتر بوده است:
– ۹۰ میلیون لیتر در حملونقل سنگین (کامیونها، قطارها، کشتیها)
– ۳۰ میلیون لیتر در نیروگاهها، مخصوصاً زمستانها که مصرف گاز بالا میرود
از هر بشکه نفت خام، بسته به نوع نفت و فناوری پالایشگاه، ۲۵ تا ۳۸ لیتر گازوئیل تولید میشود. با فرض میانگین ۳۱ لیتر، برای تأمین ۱۲۰ میلیون لیتر گازوئیل نیاز داریم به:
۱۲۰ میلیون لیتر ÷ ۳۱ لیتر = حدود ۳.۸ میلیون بشکه نفت در روز
جمعبندی مصرف داخلی: ایران حتی اگر بخواهد هم نمیتواند تولید را متوقف کند
فقط برای تأمین بنزین + گازوئیل، ایران روزانه به ۵.۸ میلیون بشکه نفت نیاز دارد.
در حالی که کل تولید کشور ۳.۲ تا ۳.۳ میلیون بشکه است.
این یعنی:
– تمام تولید نفت ایران صرف مصرف داخلی میشود.
– صادرات نفت، «اضافه تولید» نیست؛ بلکه «مازاد بر نیاز پالایشگاهی» است.
– حتی اگر صادرات صفر شود، باز هم تولید باید ادامه پیدا کند.
صادرات نفت؛ قابل کاهش، اما هرگز صفرشدنی نیست
طبق گزارشهای بینالمللی:
– ۲۰۲۴: حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز
– ۲۰۲۵: بین ۱.۶۶ تا ۱.۸ میلیون بشکه
– اوایل ۲۰۲۶: تا ۲.۲ میلیون بشکه
– فروردین ۱۴۰۵: با تشدید محدودیتهای دریایی، به زیر ۶۰۰ هزار بشکه سقوط کرد
اما حتی در این شرایط هم تولید نفت ایران کاهش جدی نکرد؛ چون مصرف داخلی اجازه نمیدهد.
سناریوی بعدی
راه جایگزین صادرات: قطارهای نفتکش به چین
اگر تنگه هرمز بسته شود، ایران مسیر جایگزین دارد: ریل.
– طول مسیر ریلی ایران تا چین: ۱۰,۳۰۰ تا ۱۱,۰۰۰ کیلومتر
– زمان سفر قطار باری: ۱۴ تا ۱۵ روز در صورتی که مسیر دریایی ۴۰ تا ۴۵ روز زمان نیاز دارد .
– ظرفیت هر قطار کامل: ۶۰ تا ۸۵ هزار بشکه
در مقایسه با نفتکشهای ۲ میلیون بشکهای، این عدد کوچک است، اما در شرایط اضطراری:
– صادرات را صفر نمیکند
– مسیر امن و قابل کنترل است
– ایران قبلاً در اوایل ۲۰۲۶ از همین مسیر استفاده کرده است
تعداد چاهها؛ برگ برنده زمینشناسی ایران
طبق آمار مهر ۱۴۰۰:
– ۲,۸۶۶ حلقه چاه نفت و گاز
– روی ۱۴۵ میدان هیدروکربنی
– شامل ۱۰۲ میدان نفتی مستقل
این گستردگی به ایران اجازه میدهد:
– تولید را کم کند، اما چاهها را تعطیل نکند
– چاههای کمبازده را موقتاً ببندد
– چاههای پربازده را برای مصرف داخلی فعال نگه دارد
– در صورت رفع محدودیتها، ظرف چند روز تولید را بالا ببرد
به زبان ساده:
هیچ چاهی بسته نمیشود؛ فقط دبی آن کم و زیاد میشود.
جمعبندی نهایی: چرا بستن چاهها غیرممکن است؟
چند دلیل قطعی:
– سوخت نیروگاهها، خودروها و صنایع خط قرمز امنیت ملی است
– توقف تولید یعنی خاموشی، توقف حملونقل و بحران اقتصادی
– مصرف داخلی آنقدر بالاست که تولید باید ادامه پیدا کند
– حتی در محاصره کامل، مسیر ریلی و زمینی صادرات را زنده نگه میگذارد
– ساختار چاهها و میادین ایران اجازه «خاموشی کامل» نمیدهد
بنابراین:
حتی اگر تمام نفتکشها در بندر بمانند، شاید با دبی کمتر تولید شود اما هرگز تولید نفت صفر نمی شود .
پرسش مهم: اگر تولید ایران ۳ تا ۴ میلیون بشکه است و نیاز داخلی معادل ۵.۸ میلیون بشکه، این کسری از کجا جبران میشود؟
در ظاهر به نظر میرسد که مصرف داخلی ایران معادل ۵.۸ میلیون بشکه در روز است، در حالی که تولید نفت خام کشور فقط ۳ تا ۳.۳ میلیون بشکه است. اما نکته مهم اینجاست که این ۵.۸ میلیون بشکه، مصرف «نفت خام» نیست؛ مصرف «محصولات پالایشی» است. پالایشگاهها از هر بشکه نفت خام چندین محصول مختلف تولید میکنند و علاوه بر نفت خام، روزانه ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه میعانات گازی نیز وارد پالایشگاهها میشود. بخش بزرگی از خوراک پتروشیمیها هم از گاز طبیعی تأمین میشود، نه نفت خام. به همین دلیل، ورودی واقعی پالایشگاهها حدود ۲ تا ۲.۱ میلیون بشکه معادل نفت خام است و همین مقدار برای تولید محصولات مصرفی کشور کافی است. بنابراین بخش عمده نفت خام تولیدی—حدود ۲ میلیون بشکه—قابل صادرات باقی میماند و هیچ تناقضی میان مصرف داخلی و صادرات وجود ندارد.
تمام حقوق برای پایگاه خبری ، تحلیلی هفت مهر محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
طراحی توسط فامو