شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵
به گزارش هفت مهر ، ولی نصر، مشاور سابق اوباما گفت: نقطه عطف بعدی و زمان تصمیم‌گیری مهم در گفت‌وگوهای مربوط به جنگ ایران، نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین خواهد بود.
قرار است روز ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین دیداری سه‌جانبه داشته باشند.
این نشست که از نظر دیپلماتیک کم‌سابقه است، می‌تواند موضوعات مهمی از رقابت قدرت‌های بزرگ تا کنترل تسلیحات هسته‌ای و تحولات خاورمیانه را در بر بگیرد.
در این میان، ایران یکی از موضوعاتی است که بنا بر اعلام مقام‌های آمریکایی، در دستور کار گفت‌وگوهای ترامپ با دو رهبر دیگر قرار خواهد داشت.
اهمیت این نشست صرفاً به حضور هم‌زمان رهبران سه قدرت بزرگ جهان محدود نمی‌شود؛ بلکه باید آن را در چارچوب تحولات نظم بین‌المللی، تشدید رقابت واشنگتن و پکن، جنگ اوکراین، وضعیت امنیتی خاورمیانه و آینده نظام کنترل تسلیحات هسته‌ای ارزیابی کرد.
کاخ سفید برگزاری دیدار سه‌جانبه ترامپ، پوتین و شی را در چین تأیید کرده است. یکی از محورهای اصلی مورد توجه واشنگتن، موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای و امکان شکل‌گیری چارچوبی جدید برای محدود کردن رقابت هسته‌ای قدرت‌های بزرگ است.
اهمیت این موضوع پس از پایان اعتبار پیمان «استارت نو» میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶ افزایش یافته است؛ پیمانی که آخرین چارچوب اصلی محدودکننده تسلیحات راهبردی هسته‌ای دو کشور محسوب می‌شد.
ترامپ پیش‌تر علاقه خود را به دستیابی به توافقی جدید با مشارکت چین نیز اعلام کرده است؛ موضوعی که با توجه به افزایش توان هسته‌ای پکن، برای واشنگتن اهمیت فزاینده‌ای دارد.
با این حال، چین تاکنون تمایل چندانی به ورود به مذاکراتی که زرادخانه هسته‌ای آن را در کنار زرادخانه‌های بسیار بزرگ‌تر آمریکا و روسیه محدود کند، نشان نداده است.
اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) تاکید می‌کند که دستیابی به توافق جامع سه‌جانبه در شرایط فعلی واقع‌بینانه نیست. از نگاه این تحلیل، اهمیت نشست بیشتر در ایجاد زمینه برای گفت‌وگوهای بلندمدت، افزایش شفافیت و کاهش خطر سوءمحاسبه میان قدرت‌های هسته‌ای است.
اندیشکده بروکینگز با اشاره به پیچیدگی روابط قدرت‌های بزرگ و محدود بودن انتظارات از نتایج فوری می‌نویسد: در چنین شرایطی، نشست شنژن را باید بیش از آنکه محل امضای توافق‌های بزرگ دانست، فرصتی برای سنجش مواضع و بررسی امکان مدیریت اختلافات میان سه قدرت ارزیابی کرد.
در همین زمینه، این پرسش مطرح است که آیا نشست سه‌جانبه شنژن را می‌توان با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کرد؟
خبرگزاری رویترز در گزارشی با طرح پرسش «یالتای جدید؟» ، به نگرانی‌هایی اشاره کرده است که از احتمال گفتگوی سه قدرت بزرگ درباره مسائل جهانی و منطقه‌ای، بدون حضور مستقیم کشورهای ذی‌نفع، ناشی می‌شود.
در کنفرانس یالتا، رهبران آمریکا، شوروی و بریتانیا درباره ترتیبات پس از جنگ جهانی دوم گفت‌وگو کردند؛ تصمیم‌هایی که بر سرنوشت کشورهای بسیاری تأثیر گذاشت.
اکنون نیز این نگرانی مطرح است که قدرت‌های بزرگ درباره موضوعاتی مانند اوکراین و خاورمیانه به تفاهم‌هایی برسند که کشورهای مستقیماً درگیر در آنها نقشی تعیین‌کننده نداشته باشند.
البته شرایط امروز جهان با سال ۱۹۴۵ تفاوت‌های اساسی دارد و نمی‌توان نشست شنژن را معادل کنفرانس یالتا دانست. با این حال، طرح این مقایسه نشان‌دهنده نگرانی از بازگشت نوعی سیاست مبتنی بر توافق قدرت‌های بزرگ و تعیین حوزه‌های نفوذ است.
اندیشکده بروکینگز در این خصوص می‌گوید که اختلاف منافع واشنگتن و پکن و پیچیدگی روابط سه کشور، دستیابی به توافقی فراگیر را دشوار می‌کند. بنابراین، حتی اگر نشست از نظر نمادین یادآور یالتا باشد، هنوز شواهدی برای شکل‌گیری یک توافق بزرگ بر سر تقسیم حوزه‌های نفوذ وجود ندارد.
در کنار موضوع کنترل تسلیحات، ایران نیز در فهرست موضوعات مورد نظر ترامپ برای گفتگو با پوتین و شی قرار دارد. رئیس‌جمهور آمریکا قصد دارد موضوع ایران را در این دیدار مطرح کند.
با این حال، مقام‌های آمریکایی تأکید کرده‌اند که واشنگتن انتظار ندارد این نشست به توافق مشخصی درباره ایران منجر شود و آن را بیشتر فرصتی برای آغاز گفتگو در سطح رهبران می‌داند.
با این وجود «ولی نصر» مشاور سابق اوباما معتقد است: نقطه عطف بعدی و زمان تصمیم‌گیری مهم در گفت‌وگوهای مربوط به جنگ ایران، نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین خواهد بود.
اهمیت طرح پرونده ایران در چنین نشستی از آن جهت است که تهران با هر سه کشور روابط و مناسبات متفاوتی دارد و هر یک از آنها نیز منافع خاص خود را در قبال تحولات ایران و خاورمیانه دنبال می‌کنند.
آمریکا به دنبال جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و مدیریت پیامدهای امنیتی و منطقه‌ای مناقشه با تهران است. روسیه از روابط سیاسی، امنیتی و نظامی با ایران برخوردار است، اما هم‌زمان ملاحظات گسترده‌تری در روابط خود با واشنگتن و تحولات بین‌المللی دارد. چین نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران، خواهان حفظ ثبات منطقه و تداوم جریان انرژی است؛ موضوعی که برای اقتصاد این کشور اهمیت راهبردی دارد.
از این منظر، موضوع ایران در نشست شنژن احتمالاً تنها به پرونده هسته‌ای محدود نخواهد بود. تحولات امنیتی خاورمیانه، احتمال گسترش درگیری‌ها، امنیت مسیرهای انتقال انرژی و آینده مناسبات تهران با واشنگتن نیز می‌تواند در گفتگوها مطرح شود.
چین در عین مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، بر ضرورت حل‌وفصل سیاسی اختلافات تأکید کرده است. گزارش‌های منتشرشده درباره تماس‌های دیپلماتیک پکن با تهران و واشنگتن نیز نشان می‌دهد که چین تمایل دارد نقش خود را به‌عنوان حامی گفتگو و کاهش تنش حفظ کند. روسیه نیز اگرچه از گسترش همکاری با ایران استقبال می‌کند، اما لزوماً خواهان تبدیل شدن اختلاف تهران و واشنگتن به بحرانی فراگیر و خارج از کنترل نیست.
در این چارچوب، تشبیه نشست به یالتا یک پرسش مهم را برای ایران مطرح می‌کند: آیا ممکن است پرونده تهران در چارچوب چانه‌زنی‌های گسترده‌تر میان قدرت‌های بزرگ قرار گیرد؟
چنین احتمالی را نمی‌توان به‌عنوان یک واقعیت قطعی مطرح کرد، اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که در دوره‌های رقابت قدرت‌های بزرگ، مسائل منطقه‌ای گاهی به بخشی از مذاکرات کلان‌تر تبدیل می‌شوند.
با توجه به مواضع اعلام‌شده و منافع متفاوت سه کشور، می‌توان سه سناریوی اصلی را برای تأثیر این نشست بر پرونده ایران در نظر گرفت.
سناریوی نخست، شکل‌گیری یک تفاهم حداقلی میان سه قدرت برای جلوگیری از تشدید بحران است. در این چارچوب، آمریکا، روسیه و چین ممکن است بر ضرورت جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، حفظ ثبات منطقه و ادامه مسیرهای دیپلماتیک تأکید کنند. چنین تفاهمی لزوماً به معنای توافق بر سر نحوه برخورد با ایران نیست، اما می‌تواند از شکل‌گیری اختلافات بیشتر میان قدرت‌های بزرگ بر سر این پرونده جلوگیری کند.
سناریوی دوم، اختلاف بر سر شیوه مواجهه با تهران است. واشنگتن ممکن است تلاش کند از ظرفیت سیاسی و اقتصادی چین و نفوذ روسیه برای افزایش فشار بر ایران استفاده کند؛ در مقابل، مسکو و پکن احتمالاً بر ضرورت حل‌وفصل سیاسی اختلافات و مخالفت با اقدامات یک‌جانبه تأکید خواهند کرد. در این وضعیت، نشست به جای دستیابی به توافقی مشترک، صحنه آشکار شدن اختلاف رویکردها خواهد بود.
سناریوی سوم، تبدیل شدن پرونده ایران به بخشی از معادلات گسترده‌تر میان قدرت‌های بزرگ است. این سناریو همان نگرانی‌ای است که تشبیه نشست به یالتا را برجسته می‌کند. یعنی قدرت‌های بزرگ درباره مسائل امنیتی و حوزه‌های نفوذ با یکدیگر گفت‌وگو کنند، بی‌آنکه کشورهای ذی‌نفع در میز مذاکره حضور داشته باشند.
با این حال، در حال حاضر شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره وجود توافق پنهانی یا معامله مشخص بر سر ایران وجود ندارد و چنین احتمالی باید صرفاً به‌عنوان یک سناریوی قابل بررسی مطرح شود، نه یک واقعیت اثبات‌شده.
برای تهران، مهم‌ترین مسئله آن است که از ظرفیت روابط خود با چین و روسیه برای تقویت موقعیت دیپلماتیک بهره بگیرد، اما اجازه ندهد پرونده ایران به موضوعی برای معامله میان قدرت‌های بزرگ تبدیل شود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری ، تحلیلی هفت مهر محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
طراحی توسط فامو