انگشت مصنوعی روی ماشه هسته‌ای

انگشت مصنوعی روی ماشه هسته‌ای

اندیشکده «وار آن د راکس» بررسی کرد؛  از آنجا که فناوری‌های هوش مصنوعی به‌طور فزاینده‌ای در حال ادغام در قابلیت‌های نظامی و فرآیند‌های تصمیم‌گیریِ چین و آمریکا هستند، خطرات جدیدی در حال پدید آمدن هستند که می‌توانند موجب بی‌ثباتی در جهان شوند.

 

به گزارش هفت مهر : رقابت فزاینده میان آمریکا و چین بر سر توسعه فناوری‌های نوین، وارد مرحله‌ای شده است که نگرانی‌های جدی پیرامون امنیت ملی و ثبات راهبردی را به همراه دارد. با سرعت گرفتن پیشرفت‌ها در حوزه هوش مصنوعی و ادغام فزاینده آن با زیرساخت‌های نظامی و تسلیحاتی، دو قدرت بزرگ جهان با چالش‌های پیچیده‌ای در زمینه مدیریت خطرات ناشناخته این فناوری رو‌به‌رو هستند.

در حالی که هر دو کشور تلاش می‌کنند در این عرصه پیشتاز باشند، خطرات ناشی از محاسبات اشتباه، تصمیم‌گیری‌های خودکار در حوزه‌های حساس نظامی و به‌کارگیری این فناوری در زنجیره‌های فرماندهی، زنگ خطری جدی را به صدا درآورده است. بر همین اساس، ضرورت ایجاد کانال‌های ارتباطی و سازوکار‌های اعتمادساز برای جلوگیری از بروز بحران‌های ناخواسته، به یکی از دغدغه‌های اصلی سیاست‌گذاران دو کشور تبدیل شده است.

در این راستا، اندیشکده معتبر «وار آن د راکس» در تازه‌ترین تحلیل خود به بررسی ابعاد گوناگون این چالش راهبردی، موانع پیش روی توافق‌های کنترل تسلیحات و راه‌کار‌های احتمالی برای مدیریت تنش‌ها میان واشنگتن و پکن پرداخته است.

متن کامل این تحلیل بدین شرح است:

در سپتامبر ۲۰۲۶، «اسکات بسنت» وزیر خزانه‌داری آمریکا، با «هه لی‌فنگ» معاون نخست‌وزیر چین، دیدار کرد تا پیشنهاد گفت‌وگویی میان آمریکا و چین پیرامون حوادث مرتبط با هوش مصنوعی که امنیت ملی دو کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهند، مطرح کند. بسنت بر اهمیت شفافیت میان این دو قدرت پیشرو در حوزه هوش مصنوعی تأکید ورزید. در دیدار متعاقب آن میان شی جین‌پینگ و ترامپ نیز بر ضرورت تداوم گفت‌و‌گو‌ها در مورد هوش مصنوعی، با تمرکز بر مخاطرات و مزایای آن و همچنین تضمینِ حفظِ کنترل انسانی بر نحوه به‌کارگیری این فناوری تأکید شد.

آمریکا و چین توافق کردند که سازوکار موسوم به «گفت‌وگوی آمریکا و چین در باب ابرهوش» را برای بررسی این مسائل ایجاد کنند؛ نخستین دور این گفت‌و‌گو‌ها برای نوامبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. با این حال، هدف از این اقدامات، محدود کردن نوآوری در حوزه هوش مصنوعی یا تغییر موازنه قدرت نیست و این سازوکار‌ها فاقد ضمانت اجرایی هستند. در عوض، هدف از برگزاری این جلسات اعتمادسازی و بهبود ارتباطات به منظور کاهش تنش‌هاست؛ رویکردی که یادآور تلاش‌های دوران جنگ سرد است، هرچند در چشم‌انداز ژئوپلیتیک کنونی و با توجه به ماهیت فناوری هوش مصنوعی، چالش‌های منحصربه‌فردی نیز وجود دارد.

در حوزه کاربرد‌های نظامی هوش مصنوعی، آمریکا و چین هر دو با یک موازنه (داد و ستد) قابل‌توجه رو‌به‌رو هستند. از یک سو، آنها درگیر رقابتی راهبردی و ژئوپلیتیکِ گسترده‌تر هستند که رقابتی شدید یا حتی یک «مسابقه تسلیحاتی» بر سر هوش مصنوعی، بخشی جدایی‌ناپذیر از آن به شمار می‌رود.

در واقع، همان‌طور که ترامپ در چارچوب روابط آمریکا و چین اظهار داشت که «هر کس در هوش مصنوعی پیروز شود، برنده است.» هوش مصنوعی یکی از ارکان اصلی جدیدترین برنامه پنج‌ساله چین است؛ برنامه‌ای که از این کشور می‌خواهد تا «جایگاه‌های کلیدی و برتر توسعه علم و فناوری را به دست گیرد.» هوش مصنوعی مزایای نظامی بالقوه و تحول‌آفرینی را به همراه دارد؛ از جمله بهبود جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات، پشتیبانی از تصمیم‌گیری، ارائه پیشنهاد‌هایی برای تعیین اهداف، فرماندهی و کنترل، مانور‌های خودمختار و شناسایی اهداف و حتی ارتقای کارکرد‌های اداری و پشتیبانی در سازمان‌های نظامی. این موضوع با به‌کارگیری ابزار‌های هوش مصنوعی در میدان‌های نبرد در غرب آسیا و اوکراین، بیش از پیش برجسته شده است.

هم‌زمان، هر دو کشور نگرانی‌های مشترکی در مورد خطرات هوش مصنوعی برای امنیت ملی خود نیز دارند؛ به‌ویژه در خصوص احتمال دخالت این سامانه‌ها در تصمیم‌گیری‌های مربوط به استفاده از سلاح‌های هسته‌ای. از آنجا که فناوری‌های هوش مصنوعی به‌طور فزاینده‌ای در قابلیت‌های نظامی و فرآیند‌های تصمیم‌گیریِ دو قدرت بزرگِ دارای سلاح هسته‌ای ادغام می‌شوند، خطرات جدیدی پدید می‌آیند که حتی می‌توانند موجب بی‌ثباتی در جهان شوند. برای نمونه، چین در سند رسمی موضع‌گیری خود در سال ۲۰۲۱ پیرامون تنظیم مقررات برای کاربرد‌های نظامی هوش مصنوعی، به خطراتی اشاره کرد که این فناوری می‌تواند ایجاد کند؛ از جمله «تشدید محاسبات اشتباه راهبردی، تضعیف اعتماد متقابل راهبردی، افزایش تنش در درگیری‌ها، و آسیب رساندن به توازن و ثبات راهبردی جهانی».

حتی اگر هیچ‌یک از طرفین، کنترلِ کاملِ به‌کارگیریِ واقعیِ سلاح‌های هسته‌ای را به ماشین‌های هوشمند واگذار نکنند، باز هم ادغام هوش مصنوعی در مجموعه گسترده‌تری از قابلیت‌ها و تصمیمات مرتبط با فرماندهی و کنترل هسته‌ای، سامانه‌های هشدار زودهنگام و تصمیم‌گیری برای پرتاب، می‌تواند به شکل‌گیری انواع جدیدی از عدم قطعیت منجر شود و خطر تشدید تنش‌ها را افزایش دهد.

برای مثال، استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری در مورد استفاده از سلاح‌های هسته‌ای، یا ارائه گزینه‌های مختلف برای اقدام، ممکن است تصمیمات را به سمت گزینه‌هایی سوق دهد که موجب تشدید بیشتر درگیری‌ها می‌شوند. تحقیقات نشان داده است که برخی از مدل‌های بزرگ زبانی (از جمله مدل دیپ‌سیک چین) در طول بحران‌های شبیه‌سازی شده، تمایل بیشتری به توصیه گزینه‌های هسته‌ای دارند. تکیه بر هوش مصنوعی برای اطلاعات و هشدار اولیه ممکن است منجر به تحلیل اطلاعاتی تحریف‌شده شود و ارزیابی‌های مربوط به تهدیدات هسته‌ای قریب‌الوقوع را تحریف کند. در بهار امسال و در بحبوحه جنگ منطقه‌ای ایران، یک گزارش اطلاعاتی نادرست تولید شده توسط هوش مصنوعی، چین و آمریکا را در آستانه یک جنگ تمام‌عیار قرار داد.

با وجود اینکه هم آمریکا و هم چین قصد دارند که در مسابقه هوش مصنوعی «پیروز» شوند، اما هیچ‌کدام ترجیح نمی‌دهند که ناخواسته یا به‌طور تصادفی درگیر جنگی شوند که توسط هوش مصنوعی (به‌ویژه یک جنگ هسته‌ای) آغاز شده باشد.

یکی از راه‌های مقابله با خطرات مرتبط با هوش مصنوعی، از طریق توافق‌نامه‌های کنترل تسلیحات است. پیشنهاد‌های فزاینده‌ای از سوی کارشناسان برای تدوین چنین توافق‌نامه‌هایی، به ویژه میان آمریکا و چین، وجود دارد. با این حال، این امر به دلیل روند‌های روبه‌رشد جهانی علیه کنترل تسلیحات و ماهیت خود فناوری هوش مصنوعی، امری چالش‌برانگیز است. با انقضای پیمان موسوم به «استارت نو» و ظهور یک محیط هسته‌ای جدید، قدرت‌های بزرگ علاقه کمی به توافق‌نامه‌های جدید کنترل تسلیحات هسته‌ای نشان می‌دهند. هوش مصنوعی، به عنوان یک فناوری با کاربرد دوگانه، تلاش‌های کنترل تسلیحات را پیچیده می‌کند و نظارت بر رعایت یا به اشتراک گذاشتن قابلیت‌ها را دشوار می‌سازد. عدم قطعیت پیرامون کاربرد‌های نظامی آینده هوش مصنوعی، قدرت‌های بزرگ را از پذیرش محدودیت‌های بیشتر باز می‌دارد.

علاوه بر کنترل تسلیحات، اقدامات اعتمادساز نیز گزینه دیگری برای کنترل کاربرد‌های نظامی هوش مصنوعی است. این اقدامات به کشور‌های رقیب اجازه می‌دهد تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و شفافیت را ارتقا دهند تا از درگیری‌هایی که هر دو طرف مضر می‌دانند، جلوگیری شود. در طول جنگ سرد، چنین اقداماتی پس از وقایعی مانند بحران موشکی کوبا توسعه یافت. اقدامات قابل توجه شامل ایجاد خط تلفن مستقیم بین آمریکا و شوروی در سال ۱۹۶۳ و توافق‌نامه حوادث دریایی ۱۹۷۲ بود. با این حال، این اقدامات محدودیت‌هایی دارند، مانند ماهیت داوطلبانه آنها، که باعث می‌شود به راحتی کنار گذاشته شوند. یک نمونه اخیر، توقف اشتراک‌گذاری اطلاعات توسط روسیه پس از حمله به اوکراین است.

با وجود محدودیت‌ها، این واقعیت که آمریکا و شوروی در طول جنگ سرد با یکدیگر کانال‌های ارتباطی ایجاد کردند، امیدی برای توافق آمریکا و چین در مورد هوش مصنوعی ایجاد می‌کند. با این وجود، فقدان یک بحران جدی هوش مصنوعی، تعاریف متفاوت از اصطلاحات کلیدی مرتبط با هوش مصنوعی و دیدگاه‌های متنوع در مورد دخالت انسان در تصمیمات نظامی، چالش‌های قابل توجهی را در راه رسیدن به این توافق ایجاد می‌کند. این واگرایی، توافق احتمالی آمریکا و چین در مورد چگونگی مدیریت مؤثر خطرات مرتبط با هوش مصنوعی را دشوار می‌کند.

برخلاف سلاح‌های هسته‌ای، هوش مصنوعی یک فناوری همه منظوره با کاربرد‌های متفاوت غیرنظامی و نظامی است که همین امر باعث گستردگی و پیچیدگی کنترل بر آن می‌شود. در گفت‌و‌گو‌ها میان پکن و واشنگتن، این امر باید در نظر گرفته شود که چگونه هوش مصنوعی می‌تواند به بی‌ثباتی هسته‌ای کمک کند. در این زمینه، مشارکت بخش خصوصی بسیار مهم است، زیرا تعداد کمی از شرکت‌ها قدرت قابل توجهی در توسعه هوش مصنوعی دارند. این شرکت‌ها ممکن است منافع خود را داشته باشند که با اهداف دولت، به ویژه در مورد اقدامات اعتمادساز، همسو نباشد.

برای گفت‌و‌گو‌های آینده میان آمریکا و چین، سیاست‌گذاران باید بر چند حوزه کلیدی تمرکز کنند. اول، پرداختن به نگرانی‌های متقابل در مورد تشدید تنش‌های هسته‌ای که می‌تواند در صورت کنار گذاشتن مسائل بحث‌برانگیز، سازنده باشد. پتانسیل پیشرفت در زمینه‌هایی مانند کنترل انسانی بر سلاح‌های هسته‌ای وجود دارد، اما باید مراقب بود که ترس چین از تلاش‌های آمریکا برای محدود کردن پیشرفت‌های هوش مصنوعی چین برانگیخته نشود.

دوم، گفت‌و‌گو باید بر اساس توافق موجود درباره کنترل انسانی بر سلاح‌های هسته‌ای پیش برده شود و در عین حال اصطلاحات و تعاریفی را که هر طرف در رابطه با این مسائل استفاده می‌کند، روشن کند.

سوم، به جای تمرکز عمده بر محدودیت‌های فناوری، باید به دنبال زمینه‌های مشترک در مورد رفتار‌های قابل مشاهده پیرامون استفاده از هوش مصنوعی در سیستم‌های هسته‌ای بود. هر دو طرف باید روی ایجاد شاخص‌هایی از رفتار‌های خطرناک هوش مصنوعی در زمینه‌های هسته‌ای کار کنند. در نهایت، نحوه تنظیم شرکت‌های هوش مصنوعی توسط آمریکا نیز می‌تواند به عنوان یک اقدام اعتمادساز عمل کند.

اعلامیه‌های غیررسمی محدودیت و همکاری با شرکت‌های خصوصی می‌تواند اعتماد متقابل میان واشنگتن و پکن را افزایش دهد. علاوه بر این، بررسی فرصت‌های اعتمادسازی گسترده‌تر در حوزه‌های مختلف فناوری، از جمله هوش مصنوعی، امنیت سایبری و سیستم‌های هسته‌ای، می‌تواند مفید باشد.

در مجموع، اگرچه اقدامات اعتمادساز یک راه حل کامل برای تثبیت روابط نیستند، اما هر دو کشور اهمیت ایجاد سطحی از اعتماد پیرامون هوش مصنوعی و مسائل هسته‌ای را درک می‌کنند و این مهم‌ترین دلیلی است که جهان را به توافقی جمعی در زمینه کنترل دخالت هوش مصنوعی در مسائل نظامی امیدوار می‌سازد.

✍️خبرنگار:حامد جوادی
🔗

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *